vecht mee tegen vaagtaal
In de nieuwe Vaagtaal! geeft ex-adviseur en thrillerauteur Charles den Tex zijn visie op de taal van adviseurs:
‘Die honderd dagen van Balkenende komen zo uit de advieswereld. Dat was de inventarisatieronde: uurtjes schrijven zonder verplichtingen. Voor mij het bewijs dat adviesdenken – en daarmee ook de taal van de adviseur – de dienst uitmaakt in Nederland.’
Lees verder in de tiende nieuwsbrief en neem eens een kijkje in het archief.
De verkiezingsstrijd is verworden tot een potje elkaar vliegen afvangen met overduidelijk vooraf ingestudeerde oneliners. Het lijkt wel een reclamecampagne voor de nieuwe Mark, Job of Geert.
Een kleine greep uit de spitsvondigheden van het legertje tekstschrijvers dat zich achter de schermen van de politiek verkneukelt om de eigen scherpzinnigheid:
Halsema
Wilders
Pechtold
Rutte
Roemer (gaat helemaal los):
En, last but not least Balkenende
Afgelopen vrijdag was Arjen Ligtvoet op BNR in gesprek met Pacelle van Goethem (auteur van IJs verkopen aan eskimo’s) over de taalkundige en lichaamstalige manipulaties van de heren en dame politici tijdens het grote lijsttrekkersdebat.
CDA heeft het vaagste verkiezingsprogramma, PvdA en SP zijn het duidelijkst
Het CDA haalt als enige een onvoldoende voor duidelijk taal in zijn verkiezingsprogramma. PvdA en SP zijn met een ruime 8 de duidelijkste partijen. Zo blijkt uit onderzoek van Vaagtaal.
Vaagtaal heeft de verkiezingsprogramma’s onderzocht op onduidelijke, dubbelzinnige, misleidende, overbodige en storende woorden. Dit resulteerde in een rapportcijfer voor duidelijke taal.
Met een 10 is de tekst vaagtaal-vrij, met een 1 is de tekst volstrekt onbegrijpelijk. De resultaten van het onderzoek naar de taal van de verkiezingsprogramma’s staan in de nieuwsbrief Vaagtaal! (pfd op deze pagina, online-versie).
Hier vindt u ook een uitgebreid interview met Frits Bolkestein over zijn visie op de taal in de politiek.
Rapportcijfer duidelijke taal verkiezingsprogramma
taalkloof burger-politiek afgenomen?
Alle aandacht voor duidelijke taal in de politiek begint zijn vruchten af te werpen. Alleen het CDA krijgt een onvoldoende voor het taalgebruik, de Partij voor de Dieren en de ChristenUnie scoren een magere voldoende. Toch valt er ook bij de andere politieke partijen nog flink wat te verbeteren. Hieronder staan de 5 meest gebruikte trucs waarmee politici hun boodschap maskeren.
Frits Bolkestein ‘kloof tussen burger en politiek moet juist groter’
Extra: het grote Bolkestein-interview: Frits Bolkestein geeft zijn visie op de taal in de politiek.
Meer informatie over politiek en beleidstaal staat in het boek ‘Vaagtaal’ van Arjen Ligtvoet en Cathelijne de Busser. Verkrijgbaar bij de boekhandel.
Afgelopen vrijdag presenteerde D66 het verkiezingsprogramma voor 2010. En wat voor een verkiezingsprogramma! Met meer dan 43.000 woorden is dit het dikste verkiezingsprogramma tot nu toe! Onze vaagtaalanalyse-machine had dan ook flink wat tijd nodig, maar spuugde uiteindelijk een 7.0 uit. Helemaal niet slecht!
2.5 miljard naar onderwijs
Het verkiezingsprogramma is soms opvallend concreet, met zinnen als:
‘Onderwijs is voor D66 dus absolute prioriteit. Daaarom wil D66 €2.5 miljard investeren in onderwijs, onderzoek en innovatie.’
Duurzame ombuigingen
Toch draait ook D66 geregeld om de hete brei heen. Bijvoorbeeld door naar bezuinigingen te verwijzen met de term ‘ombuigingen’. Of met nikszeggende zinnen als:
‘We willen onze samenleving menselijk en duurzaam maken.’
Een menselijke en duurzame samenleving? Wat zou D66 daarmee bedoelen? De uitleg maakt het er niet veel duidelijker op:
‘…een kwestie van beschaving. Sociaal en rechtvaardig. Schoon en veilig.’
Alle ministers op dieet
Soms lijkt D66 de juiste, concrete, toon te pakken te hebben, maar gaat het dan toch nog mis. Zoals hier:
‘D66 wil het aantal ministeries verminderen. Ook worden ministeries afgeslankt.’
Ministeries die afslanken? Wat dat ook betekenen mag, D66 heeft er alle vertrouwen in:
‘Vertrouw op de eigen kracht van mensen. Vermindering van de controlelast is hiervan een exponent.’
Tja, met een vaagtaal-rapportcijfer van 5,1 krijgt het CDA de eerste onvoldoende.
Net als de verkiezingsprogramma’s van de SP en GroenLinks, staat het CDA-verkiezingsprogramma vol lijdende zinnen en voorzetseluitdrukkingen. Tot zover niets nieuws. Maar waarom scoort het CDA dan zo veel slechter dan de SP en Groen Links? Omdat het programma één lange aaneenschakeling is van nietszeggende uitdrukkingen en gemeenplaatsen.
Waarom zo vaag? Wil het CDA alle coalitie-opties openhouden? Als dat het geval is, zullen de programma’s van de andere coalitiekanshebbers – PvdA, D’66 en VDD – ook vaag zijn. Met andere woorden: hoe groter de kans op een plek in de regering, hoe vager het taalgebruik. Het wachten is op de overige programma’s.
De tussenstand
Grossieren in gemeenplaatsen
Hieronder 10 tamelijk willekeurig gekozen citaten uit het conceptverkiezingsprogramma van het CDA. Welk beleid staat het CDA nu eigenlijk voor met deze ronkende uitspraken?
Meer immigranten, maar wel op klompen?
Het CDA gelooft sterk in het behoud van de eigen Nederlandse mentaliteit. Tevens moeten wij op een adequate manier aansluiten bij de globalisering.
Nu! extra vernieuwde leraren!
Ook voor leraren geldt dat zij regelmatig bijgeschoold moeten worden, zeker ook op het gebied van onderwijskundig leiderschap. Dit draagt bij aan hun motivatie, kwaliteit en vernieuwing.
Meer massa, meer universiteit
Van universiteiten en hogescholen wordt verwacht dat zij een eigen helder profiel ontwikkelen en inzetten op verdere specialisatie (focus en massa).
Doelmatig zonder OV-studentenkaart?
Om de toegankelijkheid te borgen blijft de studiefinanciering bestaan, wel zal van studenten die langer over hun studie doen dan de nominale studieduur plus één jaar een hoger collegegeld gevraagd worden. Tevens zullen de reismiddelen doelmatiger worden ingezet.
Lekker LLL met EVC
Voor het LLL ten behoeve van de arbeidsmarkt is dit een gedeelde verantwoordelijkheid met sociale partners. In dit kader is het van belang dat de toepassing van kwalitatief hoogwaardige EVC instrumenten wordt bevorderd.
(noot vaagtaalredactie: LLL=leven lang leren / EVC = erkenning verworven competenties)
De waarheid als koe
Kennis en innovatie zijn cruciaal voor onze toekomstige welvaart en werkgelegenheid.
Geïnnoveerde agenda’s implementeren
Het innovatieplatform wordt omgevormd tot een Innovatieraad die tot taak krijgt om de strategische kennis- en innovatieagenda te coördineren en te implementeren.
Helder? Of toch niet?
De procedures worden transparant.
Grote slagen, snel thuis
Er zijn slagen gemaakt op het gebied van het terugdringen van de administratieve lasten.
VOC-mentaliteit
De wereldwijd opererende handelsnatie Nederland heeft een rijke historie die continuering behoeft.
Het eerste concept-verkiezingsprogramma is binnen. GroenLinks bijt het spits af en legt de vaagtaal-lat meteen hoog: het verkiezingsprogramma krijgt van ons een vaagtaal-rapportcijfer van 7,3.
Dat is hoog, zeker voor een politieke beleidstekst. Een beetje beleidstekst scoort meestal belabberd. Hoe vaag of duidelijk zullen de verkiezingsprogramma’s van de andere politieke partijen zijn? We houden je op de hoogte!
Toch kan het ook bij GroenLinks nog wel iets minder vaag. GroenLinks blijkt bijvoorbeeld een voorliefde voor de lijdende vorm te hebben. Ook het vage, maar veelvuldig gebruikte begrip ‘duurzaam’ roept vragen op. Hieronder enkele citaten uit het verkiezingsprogramma en ons commentaar.
Hét GroenLinks-containerwoord: duurzaam
“Een volgende regering moet leiderschap tonen en de crisis gebruiken als scharnier naar een betere, duurzame toekomst. Onze economie moet weer gaan draaien. En onze welvaart mag niet ten koste gaan van toekomstige generaties.“
Een duurzame toekomst, wat zou dat zijn? Is dat een toekomst zonder oorlog? Een toekomst met een sterke economie, zodat we kunnen blijven consumeren, ofwel duurzaam consumeren? Of is een duurzame toekomst een toekomst waarin we niet meer afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen?
Het wij-weten-het-ook-niet-cliché: linksom of rechtsom
“Groen is het meest belovende exportartikel in een wereld die linksom of rechtsom duurzamer wordt.”
Linksom of rechtsom? Yeah, right! En ook ‘duurzaam’ komt hier weer om de hoek kijken.
Er wordt veel geworden bij GroenLinks: de lijdende vorm
“De markt voor financiële derivaten wordt transparanter. Nieuwe financiële producten worden door toezichthouders vooraf getoetst op begrijpelijkheid en risico’s.”
“Het belastingstelsel wordt vergroend. Bestaande milieubelastingen op verpakkingen, energie, afvalstoffen en brandstoffen worden verhoogd.”
“Veetransporten worden aan banden gelegd. Slachtvee mag niet langer dan 4 uur worden vervoerd.”
Er wordt, kortom, heel wat gedaan bij GroenLinks. Maar wie doet dat dan allemaal? Met de lijdende vorm houdt GroenLinks dat lekker vaag. Vandaar onze tip: schrijf zo veel mogelijk lijdende zinnen om naar de actieve vorm. De eerste zin wordt dan bijvoorbeeld:
“De markt voor financiële derivaten moet transparanter. Toezichthouders gaan de begrijpelijkheid en risico’s van nieuwe financiële producten toetsen.”
Wil jij ook een vaagtaal-rapportcijfer voor je eigen tekst? Die geven we je tijdelijk gratis.
Gisterenavond sprak Balkenende bij Knevel en Van den Brink over het belang van de Europese verkiezingen: zowel terroristen als de klimaatverandering hebben zonder Europa vrij spel. Kennelijk ziet Balkenende de toekomst angstaanjagend somber in, en is een stem voor Europa de enige manier om dit naderende onheil af te wenden.
In zijn NOS-blog roept Balkenende op om eerlijk over de voor- en nadelen van Europa te spreken. Toch weet hij alleen wat voordelen op te sommen. Bij Knevel en Van den Brink gaat hij nog een stapje verder: kritiek op Europa mag, zolang het maar positief is. Europa heeft ons immers vrede gebracht na de zwartste bladzijde uit de Europese geschiedenis. Met dit opgeheven vingertje maakt Balkenende ons wijs dat een negatieve houding jegens Europa onvermijdelijk tot rampspoed en oorlog leidt.
Het argument van Balkenende om voor Europa te stemmen leunt zwaar op het angstcliché van terrorisme en rampzalige klimaatveranderingen. Voor dit non-argument krijgt Balkenende de eerste rode vaagtaalkaart. Immers, van een premier mag je toch wel betere argumenten verwachten. In het geval van Europa zou dat niet zo moeilijk moeten zijn.
Word lid van de LinkedIn-groep “Vaagtaal” en stel al je vragen over duidelijke taal en duidelijke communicatie.
© 2010 · Arjen Ligtvoet & Cathelijne de Busser · Tekstridder · Vacaturekraker
