Regel 18 Taalkronkels | over storend woordjebreien

Veel teksten komen moeiteloos door de spellingcontrole, terwijl ze vol merkwaardige verhaspelingen en foute woorden staan. Niet zo gek eigenlijk, want in de donkere krochten van onze hersenpan houden duizenden woorden zich schuil om ons op het verkeerde moment te bespringen. Dat levert rare taalkronkels op. Die zijn misschien eerder grappig dan hinderlijk, maar leiden de lezer wél af van wat je wilt zeggen.

25 Elementaire schrijfregels | Schrijven in vijf stappen

kost niet duur

Het Nederlands telt nu al meer dan één miljoen woorden. En, honderdduizenden andere woorden zijn inmiddels in onbruik geraakt. Niet gek dus dat we af en toe net naar het verkeerde woord grijpen, of twee woorden met elkaar combineren die eigenlijk niet samengaan.

Woordjemix
Als twee uitdrukkingen of zegswijzen met elkaar fuseren, leidt dat vaak tot hilarische zinnen. Voor je het weet circuleert je rapport de organisatie rond en baal je als een gieter. Meestal gaat woordjemix per ongeluk. Sommige schrijvers gebruiken zo’n versmelting bewust als stijltruc om de aandacht van de lezer te trekken, en daar is natuurlijk niets mis mee.

Als de twee gefuseerde uitdrukkingen heel verschillende betekenissen hebben, kan de lezer flink in de war raken. Denk aan de verspreking jij moet niet zoveel hooi op je kerfstok nemen. Bij deze zin fuseren niet te veel hooi op je vork nemen en iets op je kerfstok hebben. Moet iemand het nu rustiger aan doen of heeft iemand zich juist ergens schuldig aan gemaakt? Hoe kan de lezer weten op welke betekenis jij doelt?

Andere taalkronkels zorgen voor ergernis. Dat is jammer, want dat leidt de lezer af van je boodschap. Veel mensen irriteren zich bijvoorbeeld aan duur kosten (duur zijn of veel kosten), overnieuw (over of opnieuw), nachecken (nakijken of checken)…. en… irriteren aan (ergeren aan of irriteren).

De volgende zin haalt maar liefs drie zegswijzen door elkaar:

    kostnietduur
  • Hoe duur kost het prijskaartje dat aan zo’n adviseur hangt?

 Heb je ze ontdekt? Ergens hangt een prijskaartje aan, iets kost veel geld, of iets is duur. Maar niet alle drie tegelijk! 

De enige manier om taalkronkels te voorkomen is je tekst een aantal keer kritisch te herlezen. Vaak voel je intuïtief aan dat een woord of uitdrukking niet klopt, maar weet je niet waar de fout ligt. Google even om je fouten op te sporen. Alleen dan weet je zeker dat je het naadje van de paus kent, of van de pet en de rand weet. Als je even niet oplet ben je iemand die niet weet waar Abraham de mosterd koopt of een typisch geval van tussen tafelpoot en servet. Maar ja, we kunnen hoog en ver springen, de beste stuurlui vallen nu eenmaal altijd tussen de wal en het schip.

Woordinsluiper
Een andere veelvoorkomende taalkronkel is de woordinsluiper. Bij een woordinsluiper gebruik je een bestaand woord in de verkeerde betekenis. Zo kan het gebeuren dat je voor de wintersport geen imperiaal maar een imperium op het dak van je auto staat te schroeven, dat een soldaat een interdisciplinaire maatregel opgelegd krijgt, een kinderlokker voor een zedendelicatesse opgepakt wordt en je buurman ondertussen flink aan het demonteren is.

Woordinsluipers klinken leuk, maar betekenen heel iets anders dan je wilde zeggen. Hierdoor leiden ze af van je boodschap. Natuurlijk bedoelde je dat de soldaat een disciplinaire maatregel opgelegd kreeg, dat een kinderlokker voor een zedendelict wordt opgepakt en dat je buurman aan het dementeren is. Helaas staat de spellingcontrole bij dit soort verschrijvingen hulpeloos aan de zijlijn.

Om het af te leren nog een paar voorbeelden:

  • In hun enthousiasme waren de kinderen niet te stuiteren.
  • Kun je wat harder praten, mijn buis van extase zit verstopt.
  • We hebben het hele weekend heerlijk in een terminaal bad gedobberd.
  • Onze caravan heeft een ingebouwd sceptisch toilet.

25 Elementaire schrijfregels | Schrijven in vijf stappen

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>