8 | Voorkom lijdend leed

Regel 8 | Voorkom lijdend leed | over onpersoonlijke passieve zinnen

Er wordt door mij, arme lezer, heel wat geleden door de lijdende vorm. Jij, schrijver, hebt de schier onbedwingbare drang tot teksten vol tekstgedrochten als ‘er wordt gedacht aan’ en ‘dit wordt veroorzaakt door’. Denk je dat het zo hoort? Of doe je het om mij te misleiden? Pas op, ik pik het niet langer!

25 Elementaire schrijfregels | Schrijven in vijf stappen | Oefeningen bij deze schijfregel

Al jaren loopt het moeizaam tussen jou en mij. Als hoogste baas van het bedrijf bestook je mij, een eenvoudige werknemer, voortdurend met allerhande mededelingen. Vaak heb ik het gevoel dat jij dan niet helemaal eerlijk bent. Dat je bewust wat informatie weglaat. Of dat je me op het verkeerde been probeert te zetten. En heel soms twijfel ik eraan of jij zelf eigenlijk wel weet waar je het over hebt. Zo schreef je onlangs nog in het personeelsblad:

  • De bedrijfskantine wordt gesloten.

Mooi, dacht ik ik. Eindelijk gaat Jan, onze kantinebeheerder, op wereldreis, zijn droom achterna. Meteen liep ik naar Jan om hem te feliciteren.

‘Geweldig man, je gaat eindelijk genieten van het leven!’

Jan keek mij somber aan. ‘Waar heb jij het nou weer over? Ik ben binnenkort werkloos!’

‘Werkloos? Maar je gaat toch eindelijk die wereldreis van je maken? Daar heb je het al jaren over.’

‘Niks wereldreis. De directeur sluit de kantine en gooit mij eruit. Vanaf volgende maand leef ik van een ellendige uitkering.’

Lijdend leed

Verbouwereerd ging ik weer aan het werk. De volgende dag hing er een briefje van jou op het officiële mededelingenbord van de directie:

  • Op 25 december wordt er een afscheidsfeestje georganiseerd voor de kantinebeheerder, ons aller Jan.

‘Dat is in ieder geval wat’, dacht ik gerustgesteld, ‘Jan krijgt in ieder geval een feestje als afscheidscadeau.’

‘Niks feestje van de baas’, siste Jan, ‘ik organiseer het helemaal zelf en betaal het ook nog eens uit eigen zak. Zelfs die drie bitterballen kunnen er bij meneer de directeur niet vanaf!’

Wat gaat er fout?
Waarom interpreteer ik jouw teksten steeds verkeerd? Waarom zie ik niet in dat jij degene was die Jan dwong te vertrekken? Omdat je de lijdende vorm gebruikt: de bedrijfskantine wordt gesloten. Met de lijdende vorm leg je de nadruk op de sluiting, en niet op degene die die sluiting teweeg had gebracht, namelijk jijzelf. Naïef als ik was, dacht ik dat het Jan’s eigen keuze was om op te stappen.

Stel dat je voor de actieve vorm had gekozen, dan had je direct en eerlijk geformuleerd:

  • De directeur sluit de kantine.

Inderdaad, dan had ik samen met mijn collega’s alles op alles gezet om Jan’s baan te behouden. Een mogelijkheid die je mij ontneemt met de lijdende vorm. Als alternatief had je ook de lijdende vorm kunnen gebruiken, met vermelding van jezelf:

  • De kantine wordt door de directeur gesloten.

Deze zin bevat alle informatie die ik nodig heb om te begrijpen hoe de zaak ervoor staat. Toch is het handiger om deze zin te activeren (de directeur sluit de kantine). Ten eerste omdat bij de lijdende vorm nog altijd de nadruk ligt op de sluiting, en niet op degene die de sluiting teweeg brengt. En ten tweede omdat de actieve variant korter, en dus krachtiger is.

Dezelfde misleidende truc gebruikte je bij de mededeling over het afscheidsfeestje van Jan. Je gebruikte de lijdende vorm (er wordt een afscheidsfeestje georganiseerd) om de suggestie te wekken dat je Jan op een waardige manier afscheid liet nemen van zijn collega’s. Niks was minder waar. Het was Jan die zelf zijn afscheidsfeestje organiseerde. Als je eerlijk was geweest, had je voor een zin in de actieve vorm gekozen:

  • Jan organiseert zijn eigen afscheidsfeestje.

Je ziet het: ik heb je trucjes eindelijk door. Mij beduvel je niet langer met lijdende zinnen. Voortaan vraag ik door, net zolang tot alle informatie boven tafel is.

Voorkom lijdend leed
Een lijdende zin maakt mij achterdochtig. Ik wil weten wat er achter zit: kwaadwil, gebrek aan informatie, of weet je gewoon niet beter? Voortaan lees ik als een duiveltje over je schouder mee en vraag bij iedere lijdende zin door. Net zolang tot alle informatie boven water is. Wil je van mijn bemoeierige gedrag af? Vervang dan zoveel mogelijk lijdende zinnen door actieve zinnen. Schrijf actief!

Kwaadwil
Soms vermoed ik kwaadwil achter jouw lijdende zinnen. Op slinkse wijze leid jij mij met de lijdende vorm om de tuin. Je schrijft dan bijvoorbeeld:

  • Er worden twee mensen ontslagen.

Gebruik je nu bewust de lijdende vorm om mijn aandacht af te leiden van degene die de ontslagbeslissing heeft genomen, namelijk jijzelf? Doortrapte schurk die je bent! De actieve variant is een stuk duidelijker én eerlijker:

  • Hans Petersen, de algemeen directeur, heeft besloten om twee mensen te ontslaan.

Ik geef het toe: het is een pijnlijke boodschap, maar het is wél duidelijk. Ik weet nu meteen bij wie ik mijn beklag kan doen.

Gebrek aan informatie
Soms denk ik dat je het zelf ook niet weet. Klopt dat? Gebruik jij af en toe een lijdende zin om je te verbergen achter je eigen onwetendheid? Denk eens terug aan die keer toen je schreef:

  • Er worden maatregelen genomen om de werkdruk te verlichten.

Da’s lekker makkelijk voor jou, maar ik kom er geen snars mee verder. Wie gaat die maatregelen nemen: overheid, vakbond of Arbo? Nu laat je mij het zelf bedenken, en dat is een verkeerde instelling. Ik wil duidelijkheid:

  • De Arbo neemt maatregelen om de werkdruk te verlichten.

Gewoonte
Ja, ik weet het, gedrag is moeilijk te veranderen. Al jarenlang schrijf je lijdende zinnen, dus waarom zou je dat veranderen? Bijna automatisch transformeer je iedere simpele mededeling tot een ontoegankelijk lijdend:

  • Er wordt door de directie vergaderd over flexwerkplekken.

Ik geef toe: alle informatie die ik nodig heb, staat hier in. Maar waarom moet het zo omslachtig? Als je deze zin in de aktieve vorm zet, krijg je een veel kortere en dus krachtigere zin:

  • De directie vergadert over flexwerkplekken.

Van acht naar vijf woorden. Pure winst! Minder schrijfwerk voor jou en minder leeswerk voor mij.

Wanneer wel de lijdende vorm?
Ik heb je toch al verteld dat ik een lastige zeikerd ben? Nu komt het: een enkele keer vind ik de lijdende vorm helemaal niet verkeerd. Als de handelende persoon niet van belang is, of als je de nadruk wilt leggen op de handeling zelf, dan mag je van mij de lijdende vorm gebruiken – zij het spaarzaam en met beleid. Stel dat jij mij de volgende mededeling doet:

  • De regering bezuinigt 10 miljard op zorg en onderwijs.

Is het dan relevant om te vermelden dat de regering bezuinigt? Nee, dat snap ik ook wel. Het leidt in dit geval alleen maar af van het bezuinigingsbedrag en de sectoren waarop bezuinigd wordt. In dit geval juig ik een lijdende zin juist toe.

  • Er wordt 10 miljard bezuinigd op zorg en onderwijs.

Maar pas op, als niet volkomen duidelijk is wie er bezuinigt, heb ik liever een actieve zin. Denk bijvoorbeeld aan een analyse over de uiteenlopende plannen van diverse politieke partijen:

  • De huidige regering gaat flink bezuinigen op zorg en onderwijs. De Partij voor Zorg en Onderwijs zou dat nooit toelaten als zij zou meeregeren.

25 Elementaire schrijfregels | Schrijven in vijf stappen | Oefeningen bij deze schijfregel

Een gedachte over “8 | Voorkom lijdend leed

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>