Regel 21 Pas op voor dodelijke bullets | over ontspoorde opsommingen

Regel 21 Pas op voor dodelijke bullets | over ontspoorde opsommingen

Wat er over bullets te vertellen valt en waarom het zo vaak misgaat met bullets:

  • Bullets = handig hulpmiddel
  • Geen zin om een echte tekst te schrijven?;
  • toch?
  • Jij bent de schrijver. Schrijf dan ook!
  • en hou je aan een paar eenvoudige opsommingsregels.

25 Elementaire schrijfregels | Schrijven in vijf stappen

niet

Tijdens deze bespreking zijn er drie agendapunten:

  • Ik wil met jullie de resultaten van de leerlingenenquête bespreken
  • Ten tweede behandelen we pestsignalen
  • Pestprotocol opzetten

maar

Er zijn drie agendapunten voor deze bespreking:

  • bespreken resultaten leerlingenenquête
  • behandelen pestsignalen
  • opzetten pestprotocol

of

Deze bespreking heeft drie agendapunten. Eerst bespreken we de resultaten van de leerlingenenquête. Daarna behandelen we veelvoorkomende pestsignalen. Tenslotte zetten we een pestprotocol op.

<<< Stem ook nog even op de vaagste vaagtaal van 2013! Alvast dank voor je stem. >>>

pas op voor dodelijke bullets

Waarom oppassen voor bullets?
Opsommingen kunnen een handig hulpmiddel zijn om informatie puntsgewijs en toegankelijk weer te geven. De informatie moet daar dan wél geschikt voor zijn. En je moet je aan een paar simpele opsommingsregels houden. Schrijvers gebruiken opsommingen echter maar al te vaak om aan hun schrijftaak te ontkomen. Ze weten zelf nauwelijks hoe de informatie samenhangt en besluiten daarom – lekker makkelijk – om een lijstje te maken. Kijk maar eens naar de plannen die een verzekeraar vol trots presenteert:

Onze plannen voor het komende jaar:

  • kostenniveau terugdringen met 10 procent
  • winst verhogen met 20 procent
  • klanttevredenheid naar 7+
  • marktaandeel met 3 procent omhoog

Op het eerste gezicht ziet dit lijstje er logisch en weldoordacht uit: als de verzekeraar het kostenniveau terugdringt met 10 procent en de winst met 20 procent verhoogt, leidt dat bijna automatisch tot tevreden klanten, en dus tot een hoger marktaandeel. Alhoewel… is dat wel het verhaal dat de bullets proberen te vertellen? Misschien zit het plan wel anders in elkaar: bij een hoge klanttevredenheid zijn er minder klachten, wat leidt tot lagere kosten, een hogere winst en een hoger marktaandeel.

Je ziet, achter deze ogenschijnlijk simpele opsomming met vier bullets gaat een wereld schuil van economische modellen en aannames. De lezer kan onmogelijk weten wat de schrijver precies bedoelt en maakt vervolgens zijn eigen verhaal. Helaas zal dat lang niet altijd het verhaal zijn dat de schrijver wilde vertellen.

Het is voor de schrijver hard werken om de relatie tussen gebeurtenissen op een duidelijke en toegankelijke manier op te schrijven. Toch is dat wat de lezer van je verwacht. Een lezer heeft niets aan een opsomming als niet duidelijk is wat de relatie tussen de bullets is. Bij ingewikkelde zaken zit er dus niets anders op dan echt te gaan schrijven:

Ons doel is om de winst in één jaar tijd met 20 procent te verhogen. Hiervoor moeten de kosten met 10 procent omlaag en het marktaandeel met 3 procent omhoog. Onderzoek van onze accountant heeft aangetoond dat we deze doelstellingen kunnen bereiken als de klanttevredenheid met minimaal één rapportpunt stijgt, van de huidige 6 naar een 7 of hoger. Tevreden klanten gaan immers samen met lagere kosten: omdat er minder klachten zijn, zijn onze medewerkers minder tijd kwijt aan klachtenafhandeling. Ook leiden tevreden klanten tot een hoger marktaandeel, omdat tevreden klanten minder snel hun verzekering opzeggen en kennissen en familie overhalen om ook klant bij ons te worden. Bij gelijkblijvende marketinguitgaven, leidt dat tot een hoger marktaandeel.

Wanneer wel bullets?
Als je opsommingen spaarzaam en op de juiste manier gebruikt, vormen ze een handig hulpmiddel. Met bullets, streepjes, sterretjes, nummers of een ander symbool kun je in één oogopslag een opsomming maken die ook nog eens een sterke blikvanger is, bijna net zo opvallend als een foto, grafiek of tabel. Te korte lijstjes zijn echter storend en een opsomming die uit twee punten bestaat, is gewoon overbodig. Die informatie kun je beter in een lopende zin kwijt. Dus niet:

De brandweer:

  • blust branden
  • helpt bij rampen

Maar:

De brandweer blust branden en helpt bij rampen.

Als je drie of meer punten hebt, kun je wel een opsomming gebruiken:

De belangrijkste taken van de brandweer zijn:

  • voorlichting
  • brandpreventie
  • brandbestrijding
  • rampenbestrijding

Zorg er verder voor dat de opsomming niet over twee pagina’s verdeeld is. Lezers zijn notoir luie wezens die het dikwijls vertikken om een pagina om te draaien. Mocht de lezer denken dat een opsomming af is, terwijl die nog doorloopt op de volgende – ongelezen – pagina, dan leidt dat mogelijk tot vervelende misverstanden.

Een opsomming is een zin
Als opsommingstekens kun je letters, cijfers, streepjes, nummers of symbolen gebruiken. Een tekst met veel verschillende opsommingstekens oogt onrustig. Gebruik daarom het liefst één opsommingsteken per tekst, tenzij het voor de lezer meteen duidelijk is waarom je een ander opsommingsteken gebruikt.

Een opsomming moet je zien als een speciaal soort zin: een inleidende zin gevolgd door drie of meer punten. Ieder afzonderlijk punt uit de opsomming moet grammaticaal aansluiten op de inleidende zin. Dit betekent dat alle bullets dezelfde structuur en vorm hebben. Bij de volgende opsomming is dat niet het geval:

Als nieuwe medewerker planning & control zorg je voor:

  • continuïteit in de bedrijfsvoering
  • voor nauwgezette bedrijfsanalyse
  • schriftelijk rapporteren behoort tot je taken

Als je deze functieomschrijving als één zin leest, zie je als snel waar het mis gaat. De eerste bullet sluit mooi aan op de inleidende zin, maar in het tweede en derde punt gaat het mis. In de tweede zin staat twee keer het woordje ‘voor’ en de derde zin klopt niet: Als nieuwe medewerker planning & control zorg je voor: schriftelijk rapporteren behoort tot je taken. Herschrijf de punten, zodat de punten aansluiten op de hoofdzin:

Als nieuwe medewerker planning & control zorg je voor:

  • continuïteit in de bedrijfsvoering
  • nauwgezette bedrijfsanalyse
  • schriftelijke rapportages

pas op voor dodelijke bullets

Meerdere niveaus? Nee, bedankt!
Een opsomming met meerdere niveaus is een lijstje met daarbinnen nog meer lijstjes:

  • hier begint het
  • hier gaat het verder met de volgende deelplannen
    • deelplan 1
    • deelplan 2
    • deelplan 3
      • met soms zelfs een derde niveau!
  • en een afsluitende bullet
    • met subniveau!

Voor de arme lezer zijn dit al snel ondoorgrondelijke bouwsels die er ook nog eens lelijk uit zien. Gebruik ze niet, ook niet in presentaties!

 Interpunctie bij opsommingen
Officieel geldt er een aantal regels voor de interpunctie van opsommingen:

  • de inleidende zin begint met een hoofdletter en eindigt met een dubbele punt;
  • ieder onderdeel van de opsomming begint met een kleine letter (behalve woorden die altijd met een hoofdletter geschreven worden, zoals een naam);
  • ieder onderdeel van de opsomming, behalve de laatste, eindigt op een puntkomma;
  • het laatste onderdeel van de opsomming eindigt op een punt.

Deze regels zijn erg streng en zorgen voor een wat onrustig tekstbeeld, zeker op websites en in presentaties. Vandaar dat veel mensen deze regels negeren. Dat mag, maar doe dat wel consequent.

Je kunt een opsomming visueel aantrekkelijker maken door:

  • de onderdelen niet af te sluiten met een puntkomma
  • het laatste onderdeel niet met een punt te laten eindigen
  • een ander teken te gebruiken dan het bekende streepje (-) of de bullet (•)

25 Elementaire schrijfregels | Schrijven in vijf stappen

(foto 1: Jo Naylor, foto 2: wgauthier)

2 gedachten over “Regel 21 Pas op voor dodelijke bullets | over ontspoorde opsommingen

  1. Theo van Scheppingen

    Vaagtaal is één woord. Op de omslag van het boek en op de “button” staan de woorddelen los van elkaar en onder elkaar.
    Moet er dan geen afbreekstreep gebruikt worden.
    Iets voor de SOS, u vast wel bekend.

    Groet,

    Theo van Scheppingenm

  2. Frans de Graaf

    Uitstekende tip. Toch één opmerking: “tenslotte” in uw voorbeeld moet zijn “ten slotte”.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>